Học cách lắng nghe

954

Nửa đêm. Chuông điện thoại reo vang làm người mẹ thức giấc. Như chúng ta biết, ai nghe điện thoại reo lúc nửa đêm cũng bực mình nhìn đồng hồ và lẩm bẩm… Nhưng buổi đêm đó thì khác, người mẹ ấy cũng khác.

Nửa đêm. Những ý nghĩ lo lắng bỗng tràn đầy trong đầu óc của người mẹ. Và người mẹ nhấc máy “Alô ?”. Bỗng bà nghĩ đến con gái mình. Bà nắm ống nghe chặt hơn và nhìn về phía người bố, lúc này đã tỉnh dậy xem ai đã gọi điện cho vợ mình.

– Mẹ đấy ạ? – Giọng nói trên điện thoại cất lên, như đang thì thầm, rất khó đoán là người gọi bao nhiêu tuổi, nhưng chắc chắn là cô gái đó đang khóc. Rất rõ. Giọng thì thầm tiếp tục:

– Mẹ, con biết là muộn rồi. Nhưng đừng nói … đừng nói gì, để con nói đã. Mẹ không cần tra hỏi đâu, đúng con vừa uống rượu. Con mới ra khỏi đường cao tốc và…

Có cái gì đó không ổn. Người mẹ cố im lặng…

– Con sợ lắm. Con chỉ vừa mới nghĩ là mẹ có thấy đau lòng không nếu một cảnh sát đến cửa nhà mình và bảo con đã chết vì tai nạn. Con muốn… về nhà. Con biết, một đứa con gái bỏ nhà đi quả thật là hư hỏng. Con biết có thể mẹ lo lắng. Lẽ ra con nên gọi cho mẹ từ mấy ngày trước, nhưng con sợ… con sợ…

Người mẹ nắm chặt ống nghe, nuốt tiếng nấc. Người mẹ nén những cái nhói lên đau đớn tận trong tim. Khuôn mặt con gái bà hiện rõ ràng ngay trước mặt bà. Bà cũng thì thầm: “Mẹ nghĩ…”.

– Không! Mẹ để con nói hết đã! Đi mẹ!

Giọng cô gái năn nỉ, lúc này giọng cô gái như một đứa trẻ không được che chở và đang tuyệt vọng. Người mẹ đành dừng lại, và bà cũng đang nghĩ xem nên nói gì với con. Giọng cô gái tiếp:

– Con là đứa hư hỏng, mẹ ạ! Con trốn nhà! Con biết con không nên uống rượu say thế này, nhưng con sợ lắm, mẹ ơi! Sợ lắm…

Giọng nói bên kia lại ngắt quãng bởi những tiếng nấc. Người mẹ che miệng, mắt đầy nước. Tay người mẹ chạm vào ống nghe điện thoại làm vang lên tiếng “cạch”, nghe như tiếng đặt máy, cô gái vội kêu lên:

– Mẹ còn nghe con không ? Con xin mẹ đừng đặt máy!

– Con cần mẹ, con thấy cô đơn lắm!

– Mẹ đây, mẹ sẽ không đặt máy đâu – Người mẹ nói.

– Mẹ ơi, con lẽ ra phải nói với mẹ. Con biết lẽ ra con phải nói với mẹ. Nhưng khi mẹ nói chuyện với con, mẹ chỉ luôn bảo con là phải làm gì. Mẹ nói mẹ đã đọc hết quyển sách tâm lý và biết cách dạy con, nhưng tất cả những gì mẹ làm là chỉ bắt con nghe thôi. Mẹ không nghe con. Mẹ không bao giờ để con nói với mẹ là con cảm thấy ra sao. Cứ như là cảm giác của con chẳng quan trọng gì vậy. Có phải vì mẹ nghĩ mẹ là mẹ của con và mẹ biết hết mọi lời giải đáp không ? Nhưng đôi khi con không cần những lời giải đáp. Con chỉ cần một người lắng nghe con…

Người mẹ lặng đi. Bà nhìn những quyển sách tâm lý bà để ở đầu giường.
– Mẹ đang nghe con – Người mẹ thì thầm.

– Mẹ ơi, khi ở trên đường cao tốc, con không điều khiển nổi xe nữa. Con nhìn thấy một cái cây to lắm chắn đường con. Con muốn đâm vào nó. Nhưng con cảm thấy như con đang nghe mẹ dạy rằng không thể lái xe khi vừa uống rượu. Cho nên con dừng lại đây. Mẹ ơi, vì con vẫn còn… muốn về nhà – Cô gái dừng lại một chút – con đi về nhà đây, mẹ, cho con về, mẹ nhé?

– Không – người mẹ vội ngắt lời, cảm thấy cơ thể như đông cứng lại – con ở yên đó! Mẹ sẽ gọi một chiếc taxi đến đón con. Đừng tắt máy, hãy nói chuyện với mẹ trong khi chờ taxi đến.

– Nhưng con muốn về ngay, mẹ ơi…

– Nhưng hãy làm điều này vì mẹ, hãy chờ taxi đi, mẹ xin con.

Người mẹ thấy cô gái im lặng. Thật đáng sợ. Không nghe cô trả lời. Người mẹ nhắm mắt, thầm cầu nguyện trong khi người bố đi gọi một chiếc taxi.

Cô gái im lặng rất lâu nhưng cô không tắt máy và người mẹ cũng vậy.

– Có taxi rồi mẹ ạ! – Tiếng cô gái bỗng vang lên và có tiếng xe ôtô dừng lại. Người mẹ bỗng thấy nhẹ nhõm hơn. – Con về nhà ngay đây, mẹ nhé!

Có tiếng “tích”, có lẽ là tiếng tắt máy điện thoại di động. Rồi im lặng.

Người mẹ đứng dậy, mắt nhòe nước. Bà đi vào phòng cô con gái 16 tuổi. Người bố đi theo, và hỏi:

– Em có nghĩ là cô bé đó sẽ biết là cô đã gọi nhầm số điện thoại ?

Người mẹ nhìn đứa con gái đang ngủ ngon trên giường, và trả lời:

– Có lẽ cô bé đã không gọi nhầm…

– Bố mẹ làm gì thế ? – Giọng ngái ngủ của cô con gái cất lên khi cô mở mắt và thấy bố mẹ đứng cạnh giường mình.

– Bố mẹ đang tập… – Người mẹ trả lời.

– Tập gì ạ ? – Cô bé lẩm bẩm, gần như lại chìm vào giấc ngủ.

– Tập lắng nghe – Người mẹ nói thầm và vuốt tóc cô con gái.

Học cách lắng nghe con cái

Mỗi khi mùa đông đến, cha mẹ đều mặc cho con thật ấm, tránh cho con khỏi cảm lạnh nhưng khi giúp con giữ ấm cơ thể, chúng ta có nghĩ đến thế giới nội tâm của con. Liệu trái tim con có ấm áp như mùa xuân không?

Thực ra, cha mẹ nào cũng vô cùng yêu thương con cái, muốn con trưởng thành khỏe mạnh, muốn con có cuộc sống tốt hơn, vì thế cha mẹ đều cẩn thận chăm sóc cho con từng chút một. Đối với cha mẹ, nhiệm vụ lớn nhất của trẻ chính là học tập. Vì thế, họ quan tâm đến việc ăn mặc đi lại và thành tích học tập của con cái, coi nhẹ khả năng chịu thất bại, nỗi buồn khổ, khó khăn trong tình cảm của con….

Vì cha mẹ chẳng bao giờ để ý đến nhu cầu tình cảm của con, coi tình cảm của con giống như việc “chuyện trẻ con”, coi con là đứa trẻ “chưa hiểu chuyện”. nhiều đứa trẻ chỉ biết giấu kín những nỗi buồn, khó khăn của mình trong lòng,không dám thổ lộ với người khác. Dần dần, việc bồi dưỡng tính cách, quan điểm nhân sinh, sự trưởng thành của trẻ đều gặp trở ngại. Thực ra, trẻ cũng bị dao động tình cảm, chúng cần được chia sẻ, bày tỏ, cần được thông cảm an ủi. Thổ lộ chính là cách duy nhất giúp trái timm trẻ trở nên bình tĩnh, lắng nghe trẻ bộc lộ tâm sự là cách tốt nhất giúp cha mẹ hiểu trẻ.

Tuy nhiên, không lắng nghe trẻ nói là căn bệnh thường gặp của rất nhiều cha mẹ, vì thế học cách lắng nghe trở thành bài học cần thiết. Trong cách giao tiếp của cha mẹ với con cái, thường gặp một số sai lầm sau:

1.     Cha mẹ không dùng đôi tai mà dùng miệng, coi đầu óc trẻ là “cái động không đáy”, ngày nào cũng chỉ bảo, dạy dỗ, không biết trẻ có tiêu hóa, hấp thụ được những đạo lí đó hay không..

2.     Khi đối xử với trẻ, cha mẹ lại yêu cầu trẻ chỉ dùng tai, không được dùng miệng, chỉ cho phép chúng lắng nghe, không cho phép chúng bày tỏ ý kiến của mình.

3.     Có bậc cha mẹ nói: “Tôi cũng nghe chúng nói, nhưng càng nghe càng thấy bực”. Vô tình họ đã phạm một sai lầm khác: dùng thái độ không đúng đắn để lắng nghe con cái.

Trên thực tế, lắng nghe không chỉ là một hành động đơn giản, mà còn cần có kỹ năng. Đặc biệt khi cha mẹ lắng nghe con cái nói chuyện, cũng cần nắm bắt một số phương pháp sau:

1.     Cần dùng cả tấm òng lắng nghe con cái:

Cần thật sự chăm chú lắng nghe con nói, không chỉ dùng tai lắng nghe mà còn để trẻ thấy rằng “bố mẹ đang nghiêm túc nghe con nói”. Đây là điều mà cha mẹ cần làm:

1.     Khi nói chuyện với con cái, cha mẹ hãy gác việc đang làm dở, tập trung nói chuyện. Chỉ có như vậy, trẻ mới cảm nhận được sự quan tâm yêu thương của bố mẹ.

2.     Nhìn vào mắt đối phương và lắng nghe. Đặc biệt khi nói chuyện với con cái, bố mẹ hãy ngồi xuống và nhìn vào mắt con, chăm chú lắng nghe.

3.     Vừa nghe vừa cảm nhận, không hướng theo quan điểm của mình.

4.     Lắng nghe với khuôn mặt biểu lộ tình cảm và đáp lại, ví dụ: ừ, à, ồ, được….biểu đạt sự chú ý của cha mẹ, để trẻ cảm nhận được sự thông cảm, chia sẻ.

2.     Không ngắt lời con:

Chúng ta thường thấy khi con đang nói, các bà mẹ thường ngắt lời con, sau đó tự nói. Ví dụ trẻ đang nói câu: “Mẹ ơi, ở trường con và bạn con cùng chơi trò chơi Chim ưng bắt gà con, vui lắm ạ”. Mẹ lập tức ngắt lời con và nói: “Choi trò Chim ưng bắt gà con ư, mẹ thích chơi lắm….”. Cách ngắt lời con thế này có thể khiến trẻ quên mình vừa định nói cái gì tiếp theo.

3.     Khi trẻ nói chuyện, không thể để trẻ khó xử:

Một số cha mẹ vì không có thói quen lắng nghe con nói, nên khó tránh khỏi để con cảm thấy khó xử, lúng túng.

Một lần, Hùng đi chơi về chạy ào vào phấn khích nói với mẹ: “Mẹ ơi, con vừa đến cửa hàng đồ chơi, ở đó có một người máy rất thần kỳ nhé”.

Mẹ Hùng lập tức cho rằng cậu bé muốn mua người máy đó, vì thế ngắt lời con: “Mẹ không có tiền đâu, con biết chứ”. Kết quả, cậu bé tỏ ra không vui, Hùng dẩu môi lên và bực tức nói: “Con có nói con muốn mua đâu, mẹ lần nào cũng không nghe hết đã ngắt lời, con ghét mẹ lắm!”.

Lúc đó, mẹ Hùng nghe con nói vậy, rất sững sờ.

Thực ra, cho dù trẻ muốn mua, mẹ cũng hãy đợi trẻ nói hết, sau đó mới đưa ra ý kiến, thuyết phục con, chứ không nên ngắt lời con như vậy.

4.     Không coi thường lời nói của con:

Một số bâc cha mẹ vì nghĩ rằng con còn nhỏ nên có thái độ coi thường hoặc không để ý lời nói của con. Trong cuộc sống chúng ta có thể gặp một số trường hợp như sau:

Năm nay Tran 13 tuổi, có một lần, cô bé nói với mẹ, cô “yêu” một bạn nam cùng lớp và muốn cậu ấy kết hôn.

Mẹ nghe con nói với ánh mắt cười nhạo, giống như việc nghe truyện cổ tích. Nhưng Trân lại nói rất nghiêm túc, cô bé đã kể “tình yêu” của mình cho người đầu tiên mà cô ấy cảm thấy gần gũi và tin tưởng nhất.

Tuy nhiên, có một lần tan học về nhà, cô lại nghe thấy mẹ nói chuyện với bạn tong điệnn thoại: “Cậu đoán xem nhà tớ xảy ra chuyện gì? Cái Trân nhà tớ bảo nó đang yêu, nó cho rằng cậu bạn cùng lớp đó là “Hoàng tử bạch mã” của mình, cậu nói xem có buồn cười không nào?”.

Cho dù người mẹ này nghĩ việc này như thế nào, nhưng thật tế đã làm tổn thương đến Trân. Đối với mẹ, chuyện này chỉ là trò trẻ con, nhưng đối với cô bé 13 tuổi như Trân, đây lại là việc cực kỳ nghiêm túc. Sự coi thường của mẹ khiến cô bé không con tin tưởng mẹ mình nữa, vì mẹ không biết tôn trọng sự riêng tư và tình cảm của cô bé.

5.     Cha mẹ cần học cách lặp lại lời nói của con:

Có lúc lặp lại là một cách đơn giản lời nói của con cũng giúp con mở lòng ra tâm sự với cha mẹ, ví dụ:

A: Hôm qua con đến rạp chiếu phim đấy!

B: Rạp chiếu phim cơ à?

A: Đông người lắm mẹ ạ, bạn con còn nói đêm hôm trước còn xếp hàng dài đấy?

B: Xếp một hàng dài cơ à?

Lặp lại lời con nói sẽ giúp trẻ nghĩ rằng cha mẹ cũng đang nghiêm túc lắng nghe lời mình nói, kích thích mong muốn tâm sự, chia sẻ của trẻ, khiến trẻ muốn nói chuyện, giao tiếp với người khác.

6.     Trong lúc lắng nghe con nói, cha mẹ cũng nên quan sát kỹ:

Chỉ có lắng nghe con nói một cách nghiêm túc, cha mẹ mới biết con đang nghĩ gì, quan tâm đến điều gì, mới có sự giúp đỡ và hướng dẫn kịp thời, sau này việc nói chuyện sẽ càng dễ dàng hơn. Nếu trẻ nói chuyện với cha mẹ về việc vui, bạn nên bày tỏ sự vui mừng. Trẻ khoe nhận được sự khen ngợi của cô giáo, bạn cũng nên khen con và nói: “Ồ, con giỏi quá, lần sau con sẽ làm tốt hơn đấy”.

Trong quá trình lắng nghe, cha mẹ cần chăm chú, nghiêm túc và quan sát kỹ, phát hiện ưu điểm của trẻ. Ví dụ, phát hiện trẻ có thể kể câu chuyện ngắn một cách đơn giản, cha mẹ cần biểu dương: “Con kể hay lắm!”. Như vậy, không chỉ khiến trẻ vui vẻ chia sẻ, muốn tâm sự với cha mẹ mà còn nâng cao khả năng biểu đạt của trẻ.

Ngoài ra, lúc trẻ có tâm sự lo lắng, bất an, sư chăm chú lắng nghe của cha mẹ còn để trẻ cảm thấy cha mẹ cũng hiểu mình, cảm thấy được an ủi.

Tóm lại, lắng nghe là phương pháp có hiệu quả giúp cha mẹ và con cái giao lưu, nói chuyện với nhau, là cách tốt nhất giúp bồi dưỡng sự tự tin, độc lập, dũng cảm của trẻ. Vì thế, cha mẹ cần học thói quen lắng nghe, làm người bạn, người thầy tâm giao của trẻ.